• Zagrożenia dla współczesnej demokracji

    Zagrożenia demokracji

    Zagrożenia demokracji (i ogólnie wolności obywatelskiej) ze strony jej samej dostrzegał już John Stuart Mill. Twierdził on, że systemy demokratyczne mają często tendencję do przekształcania się w dyktaturę większości. Barierę dla „dyktatury większości” stanowi w demokracji zasada poszanowania praw mniejszości.

    Demagogia

    Demagogia to sposób oddziaływania na opinię publiczną, kształtowanie postaw, odczuć czy emocji w celu osiągnięcia własnych celów. Demagogia opiera się na umiejętności efektownego przemawiania, zachowaniach, które oddziałują bardziej na sferę emocjonalną niż racjonalną oraz składaniu atrakcyjnych obietnic, najczęściej bez pokrycia.

    Populizm

    Populizm to zachowanie polityczne polegające na głoszeniu chwytliwych, łatwo trafiających do przekonania haseł politycznych, ekonomicznych i społecznych, mające na celu szybkie zjednanie poparcia społecznego i zdobycie władzy. Populiści (od łac. populus – lud) odwołują się do emocji odbiorców, ich tęsknoty do prostych rozwiązań trudnych problemów. Populizm polega na schlebianiu określonym grupom, stwarzaniu pozorów utożsamiania się z tymi, o których poparcie się ubiega, szafowaniu hasłami bez pokrycia.

    Korupcja

    Korupcja (łac. corruptio – zepsucie) to nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści. W ramach korupcji zawierają się zarówno nadużycia popełniane przez urzędników państwowych: defraudacja czy nepotyzm, jak i nadużycia wiążące osoby prywatne z urzędnikami: przekupstwo, wymuszenie, płatna protekcja lub oszustwo. Do głównych przestępstw korupcyjnych należą: nepotyzm i defraudacja mienia publicznego. Nepotyzm to faworyzowanie krewnych i przyjaciół przy obsadzaniu wysokich stanowisk i rozdawaniu godności przez osoby wpływowe. Defraudacja mienia publicznego oznacza bezprawne przywłaszczenie korzyści materialnej.

    Według badań Transparency International (TI) z 2010 r. Dania, Nowa Zelandia i Singapur to państwa postrzegane jako najmniej skorumpowane na świecie, a Somalia, Afganistan i Birma to państwa postrzegane jako skorumpowane najbardziej. Według badań Transparency International z 2010 r. na 178 krajów badanych pod kątem korupcji Polska zajęła 41 miejsce.

    Alienacja elit, bierność społeczna, partykularyzm władzy i niewydolność państwa

    Niebezpieczne dla demokracji są zjawiska poczucia oderwania się członków elit władzy od rzeczywistości społecznej i instrumentalne traktowania mas społecznych. Symptomatyczny jest tu podział na „my” jako społeczeństwo i „oni” jako władza. Zjawisko oderwania się członków elit władzy od rzeczywistości społecznej nazywamy alienacją polityczną elit.

    Niepokojącym zjawiskiem w Polsce jest bierność społeczna, której wyrazem jest brak zainteresowania Polaków polityką. Frekwencja wyborcza w Polsce kształtuje się na dość niskim poziomie. W ostatnich wyborach parlamentarnych (2011) uczestniczyło 48,92% uprawnionych. Brak zaufania społecznego dla sprawujących władzę prowadzi zwykle do wyłączenia się części społeczeństwa z życia publicznego.

    Zagrożeniem dla demokracji jest z jednej strony niewydolność państwa, czyli niemożność realizowania przez państwo swoich funkcji oraz nieuwzględnianie przez ośrodki władzy i administracji całokształtu interesów społeczeństwa, troska jedynie o interesy własne lub własnej grupy, czyli partykularyzm władzy.

    Tabloidyzacja mediów

    Tabloidyzacja i banalizacja przekazu medialnego polegają na dominacji krótkiej, szybkiej relacji. Jest ona dostosowana do potrzeb i możliwości jak najszerszej publiczności. Drastyczne zaniżanie poziomu treści przekazu czyni spustoszenie w debacie publicznej.

    Zadaniami mediów w państwie demokratycznym są: dostarczanie wiarygodnych informacji, gwarantowanie pluralizmu prezentowanych poglądów, a także nadzorowanie w imieniu społeczeństwa działań rządów oraz wpływowych grup społecznych.

    Autorytaryzm i totalitaryzm

    W państwach, które są byłymi republikami Związku Radzieckiego, m.in. na Białorusi, w Uzbekistanie, Tadżykistanie, Kazachstanie i Azerbejdżanie władza skoncentrowana jest w ręku jednostki lub grupy osób i ich najbliższego otoczenia. Podejmują oni decyzje zatwierdzone przez bezwolny parlament i egzekwowane dowolnymi metodami. System rządów, w którym władza skoncentrowana jest w rękach jednostki lub grupy osób to autorytaryzm.

    Niemiecka III Rzesza i Związek Radziecki były państwami totalitarnymi, w których sprawowanie rządów polegało na całkowitym podporządkowaniu jednostki i wszelkich przejawów życia społecznego władzy państwowej.

    W systemach prawnych wielu państw zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu i faszyzmu oraz partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania komunizmu.

    Kultura polityczna

    Kultura polityczna (ang. political culture) – ogół postaw, wartości i wzorów zachowań dotyczących wzajemnych stosunków władzy i obywateli. Jest to pojęcie z zakresu badań socjologii i politologii, a w szczególności z zakresu badań socjologii polityki.

    W ujęciu amerykańskich socjologów Gabriela Almonda i Sidneya Verby można wyróżnić trzy czyste typy kultury politycznej:

    Charakterystyczna dla społeczeństw w rozwiniętych demokracjach jest kultura polityczna uczestnictwa. W tego typu kulturze politycznej obywatele czynnie zainteresowani są nie tylko tym, co system polityczny im daje, ale także tym, jak mogą w tym systemie uczestniczyć.

    Typ kultury politycznej charakterystyczny dla społeczeństw autorytarnych to kultura polityczna podporządkowania. W tego typu kulturze politycznej wyróżnić można silną orientację ku systemowi politycznemu i jego efektom, ale niską w stosunku do aktywnego w nim uczestnictwa. Typ kultury politycznej charakterystyczny dla społeczeństw pierwotnych to kultura polityczna parafialna W tego typu kulturze politycznej poddani władzy wykazują całkowity brak zainteresowania systemem politycznym.

    Bibliografia:

    Marek Safian, Wyzwania dla państwa prawa, Warszawa-Kraków, 2007.